Jerzy Dąbrowski
Biografia
Jerzy Dąbrowski urodził się 29 kwietnia 1889 w Suwałkach w rodzinie Adolfa i Leontyny z Kozłowskich. Ukończył szkołę realną w Wyborgu, a następnie Instytut Mierniczy w Moskwie. W 1910 odbył obowiązkową służbę wojskową. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii rosyjskiej. We wrześniu 1914 roku, za odwagę w walkach, mianowany chorążym, a w październiku – podporucznikiem. Służył na froncie w kawalerii jako rotmistrz i dowódca szwadronu, a następnie przeniósł się do lotnictwa wojskowego, gdzie pełnił funkcję dowódcy eskadry.
Po rewolucji lutowej w 1917 przeszedł do Naczpolu w Sankt Petersburgu. Po demobilizacji przybył do majątku Podolszczyzna, w powiecie dziśnieńskim, gdzie mieszkał do jesieni tego roku.
W październiku 1918 razem z Władysławem wstąpił do Samoobrony Wileńskiej, broniącej Wileńszczyzny przed bolszewikami. Zorganizował ochotniczy szwadron kawalerii, który z czasem przekształcił się w Pułk Ułanów Wileńskich. Obaj bracia dowodzili tą formacją wojskową. W pierwszych dniach stycznia 1919 wziął udział w zaciekłych walkach obronnych na Antokolu przeciwko atakującym wojskom bolszewickim. 5 stycznia wycofał się wraz z pozostałymi oddziałami Samoobrony z miasta. Następnego dnia wraz z bratem sformował w Białej Wace pod Wilnem oddział partyzancki pod nazwą Wileński Oddział Wojsk Polskich. Dowódcą oddziału został jego brat, a Jerzy Dąbrowski pełnił funkcję zastępcy dowódcy i komendanta 1 pułku ułanów. Po przejęciu kasy byłej Samoobrony, w sumie ok. 140 tys. marek, bracia Dąbrowscy na czele dwóch szwadronów kawalerii i batalionu piechoty (ok. 700 ludzi), wyruszyli przez Ejszyszki w stronę Grodna. Oddział prowadził wojnę partyzancką przeciw bolszewikom na terenach Grodzieńszczyzny, Wileńszczyzny i Polesia. Walczył m.in. pod Różaną, zdobył Prużanę, fortecę Brześć Litewski, następnie zawrócił, dotarł do Pińska, zdobył Baranowicze i przeszedł koło Nieświeża.
W czerwcu tego roku, podczas reorganizacji, oddział Dąbrowskich stał się jednostką regularną WP – z kawalerii utworzono 13. pułk ułanów Wileńskich, a piechota dała początek Lidzkemu Pułkowi Strzelców (późniejszy 76. pułk piechoty). Jerzy Dąbrowski został zastępcą dowódcy 13. pułku, w którym dowódcą był brat Władysław.
Podczas ofensywy bolszewickiej latem 1920 bracia Dąbrowscy sformowali 211. pułk ułanów. Dowódcą pułku został mjr Władysław Dąbrowski, a rtm. Jerzy Dąbrowski jego zastępcą. Pułk ten 15 października 1920 wszedł w skład Wojska Litwy Środkowej i brał udział w walkach z Litwinami pod Rykontami, Rudziszkami, Lejpunami, Mejszagołą i Szyrwintami.
Po zakończeniu działań wojennych pełnił służbę w 9. pułku strzelców konnych we Włodawie, a później w 3. pułku strzelców konnych w Wołkowysku. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 213. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 roku – kawalerii). Z dniem 4 października 1924 roku został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy 6. szwadronu kawalerii. 18 lutego 1928 roku awansował na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 14. lokatą w korpusie oficerów zawodowych kawalerii. 28 czerwca 1931 roku został przeniesiony z KOP do 4. pułku ułanów Zaniemeńskich w Wilnie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 14 grudnia 1931 roku awansował do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932 roku i 5. lokatą w korpusie oficerów zawodowych kawalerii. 28 czerwca 1931 roku został przeniesiony na stanowisko rejonowego inspektora koni w Wilnie.
W ramach osadnictwa wojskowego kupił działkę w dzisiejszym Suderwie pod Wilnem, którą sprzedał i kupił folwark Mazury szki, liczący kilkudziesięt hektarów. Tutaj wraz z rodziną, głównie latem, mieszkał i prowadził gospodarstwo.
W kampanii wrześniowej objął dowództwo 110. rezerwowego pułku ułanów, który 14 września wszedł w skład Brygady Rezerwowej Kawalerii „Wołkowysk”. Jego zastępcą był mjr Henryk Dobrzański, późniejszy „Hubal”. Pułk początkowo działał na przedpolu Wołkowyska, a następnie przez Piaski–Mosty–Ejsmonty dotarł w kierunku Wilna. Po otrzymaniu fałszywej informacji o kapitulacji miasta przed Armią Czerwoną, skierował się na Grodno. Szedł wówczas w straży przedniej Brygady i realizował zadanie tłumienia komunistycznej dywersji w okolicznych miasteczkach i wsiach. W rejonie Grodna ppłk J. Dąbrowski podjął decyzję o odłączeniu od reszty Brygady. W nocy z 20 na 21 września pułk przeprawił się na zachodni brzeg Niemna i skierował do Puszczy Augustowskiej, gdzie toczył walki z wojskami sowieckimi w rejonie Krasnego Boru i Dolistowa Starego nad Biebrzą, w czasie których poniósł znaczne straty. W tym czasie ppłk Dąbrowski postanowił iść na pomoc oblężonej Warszawie. Część oficerów zdecydowała udać się na Litwę lub powrócić do domów, na co dostali zgodę ppłk. J. Dąbrowskiego. Pułkowi w nocy z 24 na 25 września udało się oderwać od nieprzyjaciela. Skierował się na południe na Łomżę, gdzie odebrano wiadomość, że Warszawa kapituluje. O świcie 28 września w rejonie Janowa koło Kolna ppłk Dąbrowski rozwiązał resztki swojego pułku (około 100 ludzi), przy czym część oficerów i żołnierzy pod dowództwem mjr Henryka Dobrzańskiego kontynuowała marsz na Warszawę, zaś sam chory ppłk Dąbrowski na początku października przedostał się na Litwę, gdzie na dwa tygodnie trafił do szpitala, a potem był internowany w VI forcie. Po okupacji Litwy przez ZSRR został aresztowany przez NKWD. Z powodu zasług w walkach z bolszewikami w latach 1919–1920 został skazany na karę śmierci i stracony w więzieniu w Mińsku w nocy z 16 na 17 grudnia 1940; według innego źródła zmarł w Mińsku w styczniu 1941.
Ordery i odznaczenia: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2023); Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 5379 (8 kwietnia 1922); Krzyż Walecznych (czterokrotnie, pierwszy w 1921); Złoty Krzyż Zasługi (14 września 1929); Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej.
Upamiętnienie: W 2009 Instytut Pamięci Narodowej wydał komiks Krzysztofa Wyrzykowskiego i Sławomira Zajączkowskiego pt. „Łupaszka 1939” poświęcony Jerzemu Dąbrowskiemu; w wydawnictwie zamieszczono biogram i kontekst historyczny. Pomnik 110 Rezerwowego Pułku Ułanów we wsi Janowo koło Kolna upamiętnia tę jednostkę; stoi w miejscu decyzji o jej rozwiązaniu 28 września 1939. W literaturze występuje także jako Jerzy Dąmbrowski lub Jerzy Dombrowski; w ewidencji wojskowej figurował jako Jerzy III Dąbrowski.