Hersz Wasser
Biografia
Hersz Wasser, urodzony 13 czerwca 1910 roku w Suwałkach, był polsko-żydowskim historykiem i księgowym. Po ukończeniu studiów w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie w 1932 roku zamieszkał w Łodzi, gdzie pracował jako księgowy. Był aktywnym działaczem partii Poalej Syjon-Lewica, piastował funkcję kierownika biblioteki partyjnej im. Bera Borochowy w Łodzi oraz od 1934 sekretarza sekcji ekonomiczno-statystycznej łódzkiego oddziału Żydowskiego Instytutu Naukowego YIVO.
W okresie okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej, w grudniu 1939 roku poślubił Bluma Kirszenfeld, z którą przeniósł się do Warszawy. Po utworzeniu Oneg Szabat na wiosnę 1940 roku został jej sekretarzem i należał do jej głównych działaczy. Do pracy w Oneg Szabat zaangażował również swoją żonę. Od stycznia 1941 Wasser był również sekretarzem Centralnej Komisji Uchodźców, zrzeszającej ziomkostwa uchodźców w Warszawie. Należał do Komitetu Centralnego Poalej Syjon-Lewica, angażował się w wydawanie prasy konspiracyjnej i wziął udział w spotkaniach dotyczących powołania Żydowskiej Organizacji Bojowej.
Hersz i Bluma Wasserowie opuścili getto na początku 1943 roku i ukrywali się pod zmienionym nazwiskiem na tzw. aryjskiej stronie. Warszawę opuścili po upadku powstania warszawskiego i doczekali wyzwolenia we wsi Łętownia w Małopolsce. Wasserowie wraz z Rachelą Auerbach byli jedynymi członkami Oneg Szabat, którzy przeżyli wojnę, a Wasser był jedyną osobą, która znała miejsce ukrycia podziemnego archiwum getta warszawskiego, do którego wydobycia doprowadził w 1946 roku.
Po wojnie Wasser był między innymi członkiem władz Centralnego Komitetu Żydów w Polsce (CKŻP), kierownikiem warszawskiego oddziału Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej oraz przewodniczącym Wydziału Emigracyjnego i Wydziału Ziomkostw CKŻP. Piastował również mandat radnego Stołecznej Rady Narodowej. W 1950 roku wyemigrował do Izraela, gdzie objął funkcję dyrektora Instytutu Badań nad Żydowskim Ruchem Robotniczym im. Emanuela Ringelbluma w Tel Awiwie, a później był dyrektorem wydawnictwa Icchoka Lejba Pereca.
W 1948 roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W 2018 roku w fabularyzowanym filmie dokumentalnym „Kto napisze naszą historię” wyprodukowanym w koprodukcji polsko-amerykańskiej w rolę Hersza Wassera wcielił się Piotr Jankowski.