Aleksandra Piłsudska
Biografia
Aleksandra Piłsudska z d. Szczerbińska (ur. 12 grudnia 1882 w Suwałkach, zm. 31 marca 1963 w Londynie) była polską działaczką niepodległościową. Służyła w Legionach Polskich, była damą Orderu Virtuti Militari i działaczką PPS i POW. Była drugą żoną Józefa Piłsudskiego.
Jej rodzicami byli Piotr Paweł Szczerbiński i Julia Jadwiga. Po śmierci rodziców opiekowały się nią babka Karolina Zahorska i ciotka Maria Zahorska. W 1901 ukończyła gimnazjum w Suwałkach i kontynuowała naukę w Warszawie, gdzie brała udział w kursach handlowych i studiowała na Uniwersytecie Latającym. W 1903 rozpoczęła pracę urzędniczki w fabryce wyrobów skórzanych na warszawskiej Woli.
W 1904 wstąpiła do PPS. Brała udział w wielu akcjach bojowych, w tym wakcji pod Bezdanami i w napadzie na bank Państwowy w Kijowie. W 1907 została aresztowana przez policję rosyjską w Warszawie, jednak zwolniona z braku dowodów. Następnie udała się do Kijowa. Józefa Piłsudskiego poznała w maju 1906. Przeniosła się do Lwowa, gdzie pracowała w biurze fabrycznym. Nawiązała współpracę ze Związkiem Strzeleckim oraz współtworzyła Towarzystwo Opieki nad Więźniami Politycznymi. Z okresu działalności w PPS przylgnęło do niej na lata określenie „towarzyszka Ola”.
Po wybuchu I wojny światowej wstąpiła do Legionów Polskich i 6 sierpnia 1914 została przydzielona do oddziału wywiadowczo-kurierskiego I Brygady Legionów Polskich, gdzie pełniła funkcję komendantki kurierek legionowych. Była duszą pracy, podtrzymując ideowy poziom w najtrudniejszych warunkach prześladowań ze strony Prusaków i Austriaków. Odpowiadała za techniczne i konspiracyjne przygotowanie wywiadowczyń do każdej podróży. Po rozwiązaniu oddziału brała udział w pracy nielegalnej pod okupacją pruską, przechowując broń i literaturę wojskową.
Działała w POW, za co została aresztowana przez Niemców w grudniu 1915. Była internowana w obozie w Szczypiornie. Została zwolniona po akcie 5 listopada 1916. Wróciła do Warszawy, gdzie pracowała jako urzędniczka w biurze suszarni jarzyn. Od 1917 do 1918 pracowała w POW, jako kurierka materiałów wybuchowych i jako wywiadowca, mimo inwigilacji przez Niemców.
7 lutego 1918 Aleksandra urodziła córkę Wandę (zm. 2001), a 28 lutego 1920 drugą córkę Jadwigę (zm. 2014). Po 15 latach bliskiej znajomości ślub z Józefem Piłsudskim odbył się 25 października 1921 w kaplicy pałacu Na Wyspie w Łazienkach Królewskich. Stało się to dopiero po śmierci Marii 17 sierpnia 1921, gdy Józef Piłsudski był Naczelnikiem Państwa.
Józef i Aleksandra Piłsudscy mieszkali w willi Milusin w Sulejówku. Po powrocie z Madery Ola zażądała zerwania kontaktów męża z Lewicką, co doprowadziło do samobójstwa Lewickiej. Prowadziła szeroką działalność społeczną; od 1926 zasiadała w Kapitule Orderu Virtuti Militari. W 1939 prowadziła akcje charytatywne i była zaangażowana w pracę emigracyjną w Liga Niepodległości Polski oraz Instytut Józefa Piłsudskiego, kierując sekcją badań historycznych.
Zmarła 31 marca 1963. Została pochowana na cmentarzu North Sheen; 28 października 1992 prochy zostały złożone w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Po jej śmierci powstał Fundusz Wydawniczy im. Aleksandry Piłsudskiej.